Updates

Bestaansrecht

Kort geleden had ik op internet een discussie met een lerares over ‘potentie’. Zij vond uitgaan van dingen als ‘potentie’ en ‘kwaliteiten’ onzin. Ik probeerde uit te leggen dat ik met mensen werk die helaas in hun verleden zo klem gezet en klein gemaakt zijn, dat ze hun eigen kwaliteiten niet meer zien. Laat staan ze kunnen gebruiken. Haar stelling was: ‘dingen als voor jezelf opkomen leer je gewoon, compromissen sluiten ook.’ Uit wat ze schrijft maak ik op dat ze op een gewone lagere school werkt. ‘Een afspiegeling van de maatschappij’, stelde ze. Ze was bijzonder vasthoudend in haar waarheid dat kinderen gewoon tot bloei komen op haar school. Ik kreeg geen antwoord op de vragen die ik stelde (Waar we niks mee kunnen daar reageren we liever niet op; iets menselijkers is er niet).

Ik kwam in een soort korte cultuurshock terecht. Als er iets is wat ik de afgelopen 20 jaar in de psychiatrie heb geleerd, dan is het dit: Mensen met psychiatrische klachten staan zo lang op de overlevingsstand dat ze er letterlijk ‘gek’ van geworden zijn. En vaak begint het overleven al als kind. In de lagere school-leeftijd. Of zefs al daarvoor.

Als wij als mens moeten overleven houden we dat best even vol. Als het langer duurt, ontwikkelen we klachten. Soms lichamelijk, soms sociaal, soms psychisch, soms spiritueel.  Dan krijgen we lichamelijk allerlei pijnen, of we breken een been omdat we door teveel gepieker niet meer opletten en we letterlijk brokken  maken. Of we raken sociaal uit balans; we krijgen steeds meer ruzie met anderen, of we trekken ons steeds meer terug. Of we ontwikkelen psychische klachten zoals piekeren of angsten of herbelevingen of depressie of psychotische belevingen. Of we raken cynisch en vinden dat het leven totaal zinloos is (spiritueel, noem ik dat). Als we uit balans raken, gaat dat vaak op meerdere vlakken tegelijk. Want wij als mensen zijn een samenraapsel van lichamelijke, psychische, sociale en spirituele factoren. Het hangt allemaal samen; als het ene onderuit gaat, gaat het andere vanzelf mee. Dat kan ook niet anders. Probeer maar eens om depressief te zijn, maar wel sociaal allerlei contacten aan te gaan en het leven als zinvol te ervaren. Dat gaat niet echt samen. Valt het ene aspect om, dan gaat het andere vanzelf mee. En als je je depressief terugtrekt in een sociaal isolement, overtuigd van volkomen zinloosheid van het bestaan, dan is het wachten op lichamelijke klachten. Al is het ‘maar’ obstipatie vanwege gebrek aan beweging, of vermagering vanwege gebrek aan eten.

Mensen met ingewikkeld gedrag staan al heel lang op de overlevingsstand. Te lang. Zonder uitzondering. We kunnen de symptomen bestrijden – dat doen we ook – maar daarnaast is het vooral ook nodig om mensen te helpen hoe ze kunnen leven, in plaats van overleven. En dat valt niet mee. In tegenstelling tot wat de internetlerares blijkbaar denkt, groeit het vaak al heel jong scheef. Kinderen die dag in dag uit leren dat ze er niet toe doen. Omdat ze geslagen worden. Of genegeerd. Of misbruikt. Of als ze opgroeien in oorlog. Of in een vechtscheiding. Of in een dictatuur waar het aan de oppervlakte rustig lijkt, maar een groot deel van het leven wordt onderdrukt. Of omdat ze een natuurramp meemaken. Allemaal situaties waarin het leven de boodschap geeft: Jij doet er niet toe. Jij bent totaal onbelangrijk en je hebt he-le-maal niks te willen. Degelijke ervaren vreten aan je. Het verandert wie je bent. Het vreet aan je innerlijke kracht. Soms zijn situaties duidelijk aanwijsbaar: een terroristische aanslag of een natuurramp bijvoorbeeld. In één klap is alles wie je was weggevaagd. Maar vaak is het helemaal niet zo duidelijk. Zijn mensen gewoon niet gezien of gehoord. Dag-in-dag-uit niet erkend worden vreet ook aan mensen. Achttien jaar geleden was Stefanie opgenomen. Een jonge vrouw met de diagnoses Borderline en Post Traumatisch Stress Syndroom. Eén van haar grootste trauma’s was het gepest worden op school. Zij kon zich niet goed verwoorden; kon niet goed duidelijk maken wat dit met haar gedaan had. Ik snapte er dan ook geen bal van. En mijn collega’s met mij. Het was ‘gewoon’ een gestoorde jonge vrouw. Punt. Inmiddels weet ik beter. Inmiddels heb ik geleerd dat pesten betekent: ontkend worden in wie je bent. Het geeft de boodschap: ‘Jij doet er niet toe’, wat kan uitmonden in de overtuiging: ‘Ik ben niet welkom.’, tot zelfs: ‘Ik mag niet bestaan.’. Ik noem dat het gevoel van bestaansrecht. Iedere keer dat Stefanie gepest werd, kreeg ze de boodschap: ‘Hoe jij je voelt, doet er niet toe.’ Haar ouders gaven haar het goedbedoelde advies, jarenlang, om het gepest te negeren en andere vrienden te zoeken. ‘Trek het je niet zo aan,’ zeiden ze, en ‘leer maar van je afbijten.’ Waarmee ze eigenlijk, onbedoeld, de boodschap gaven dat Stefanie zich anders moest gedragen. Of anders moest zijn dan ze was. Waar een heftige traumatische gebeurtenis mensen in één keer onderuit vaagt, vreet structurele ontkenning stukje bij beetje iemand weg. Het resultaat is in beide gevallen dat mensen uiteindelijk het gevoel krijgen dat ze minder recht hebben op een plek in onze wereld. Minder dan anderen. Het gevoel dat je niet meetelt. Dat je niet mag bestaan. Of wel mag bestaan, maar dan alleen als je je koest houdt en geen eisen stelt. Mensen die in hun bestaansrecht zijn aangetast, raken de weg kwijt. Mensen die geleerd hebben dat ze niet meetellen maken zichzelf steeds kleiner of gaan vechten. Meer smaken zijn er niet. Vluchten of vechten. Met als ultieme vlucht een suïcidepoging. En vechten door te gillen, schreeuwen of zelfs slaan, schoppen. Wed maar dat er bij zulk gedrag nog weinig professionals actief bezig zijn met kijken naar potentie en kwaliteiten.

Aan kinderen merk je als leek vaak niet zoveel. Die doen gewoon hun best om zich zo goed mogelijk aan hun situatie aan te passen, afhankelijk als ze zijn. Kinderen zijn dan gewoon ‘kind’. Volgens de lerares op internet komt het dan blijkbaar allemaal wel goed. Maar de hulpvragers waar ik mee werk zijn of waren ook allemaal ‘gewoon kind’. Dat ze aan het overleven waren werd niet herkend en dus ook niet gezien. Blijkbaar zijn er leraren – en een heleboel andere professionals – die het nog steeds niet zien. Het begint mij steeds meer te dagen dat ‘mijn’ hulpvragers bij een heleboel landgenoten niet eens op de radar staan. Niet als ze klein kind zijn en ook niet als ze volwassen zijn. Ze zijn gewoon uit beeld. Bestaan niet. De mensen die in mijn hart zijn; waar ik ‘het allemaal voor doe’. Ze komen niet eens voor, in de realiteit van sommige mensen. Of misschien worden ze wel gezien als ‘gestoord’ en dus niet als een echt en normaal mens. Meer als iets buitenaards, bijna. Wat minstens net zo erg is.

Mijn grote droom is dat al deze mensen normaal gevonden worden. Want dat zijn ze namelijk. ‘Ingewikkeld gedrag’ is niet raar of vreemd. Het is een beetje (veel) heftigere versie van gedrag wat wij allemaal vertonen. Al het ingewikkelde gedrag is menselijk. We zijn allemaal menselijk. Ik droom van een wereld met begrip voor elkaar, als mensen onder elkaar, met al onze beperkingen, nukken, kuren en mooie kanten. Als ik kijk naar het leven van de mensen die ik help, denk ik vaak: ik weet niet of ik dat aan zou hebben gekund, zo’n jeugd. Ik heb vooral bewondering. En ik vind het een voorrecht dat ze mij toelaten in hun kwetsbaarste zijn.

Voor mij zijn ze welkom. En boven normaal krachtig.

# 46

Vond je dit interessant? Geef je op om Updates te ontvangen van nieuwe berichten! Dat kun je doen door aan de linkerkant je emailadres en je naam in te vullen.

Maartje Goverde is bestuurder van  Stichting Uitblinkers, een stichting waar mensen met psychiatrische- en gedragsproblemen ondersteuning krijgen. En waar al volgens de principes van Interactiekracht gewerkt wordt. Als psychiatrisch verpleegkundige heeft zij de methode Interactiekracht ontwikkeld om mensen met ‘ingewikkeld gedrag’ beter te kunnen helpen. Dit is ook waarom Stichting Uitblinkers is opgericht. Ze hoopt zo bij te kunnen dragen aan het versnellen van een evolutie die al gaande is. Een evolutie naar een nieuwe GGZ en liefst ook een nieuwe maatschappij waarin iedereen mee kan doen.  Het boek ‘Interactiekracht’ komt in 2017 uit. In de loop van 2018 zal gestart worden met scholing en training van hulpverleners. Daarnaast coacht Maartje vanuit Interactiekracht ook zorgprofessionals en managers. Maartje is te volgen via LinkedIn (Maartje Goverde), twitter (@UitblinkersNL), facebook (Interactiekracht) en via deze blog.

 

 

Reageren