Updates

Hoe woorden onze zorg bepalen

Het heeft even geduurd, maar na zo’n twintig jaar in de zorg, ben ik er wel zo’n beetje achter wat ik nou eigenlijk aan het doen ben. Oké, even begrip voor mezelf: veertien van die twintig jaar ben ik afgeleid door het werken in behandelinstellingen, omdat ‘behandeling’ een belangrijke richtlijn in mijn werk was. Het heeft me een beetje verblind voor dat wat ik tegenwoordig als de kern van mijn vak zie: mensen ondersteunen bij het terugnemen van de regie over hun leven – of voor het eerst nemen, omdat ze überhaupt nog nooit echt regie hebben gehad. Dit is inmiddels mijn missie: mensen leren hoe ze hun leven kunnen regisseren, zodat ze zonder hulp hun leven kunnen leiden, in plaats van hun leven lijden. Juist ook voor mensen met heel ingewikkelde levens en veel kwetsbaarheid. Het is inmiddels mijn missie; juist voor hen.

Misschien klinkt het je wat afgezaagd in de oren, omdat ‘eigen regie’ al jaren een stokpaardje is van zo ongeveer alle zorgorganisaties en beleidsstukken die ik voorbij zie komen. Regie voeren. Het klinkt mooi en stevig: mensen die de teugels van hun leven stevig in handen nemen om een vaste koers te varen die niet meer wordt losgelaten; zoiets.

Het duurde even voor ik door begon te krijgen dat ‘regie’ heel weinig te maken heeft met de hippe invulling die in de zorg te pas en te onpas ten tonele verschijnt. Zelf de regie over je leven nemen gaat helemaal niet over stevige teugels en vastberaden koersen. In mijn ervaring tenminste niet – bij mij en de mensen die ik ken, is regie voeren vaak eng, op zijn minst warrig en meestal zelfs nogal kliederig. Omdat je bij lastige situaties nooit direct weet welke weg je moet kiezen, en je soms vanuit emoties keuzes maakt waar je later op terug moet komen, en je in de war kunt raken van alle goedbedoelde maar net-niet-passende en vaak ook tegenstrijdige adviezen van de mensen om je heen, waardoor je keuzes maakt die niet zo heel handig uitvallen. Zelf de regie over je leven nemen betekent ook regelmatig verdwalen op zijwegen die nergens toe blijken te leiden en dan vervolgens met hangende pootjes de terugweg proberen te vinden, een tijdje heel goed weten wat je aan het doen bent, om dan alsnog toch weer even het spoor volledig bijster te raken. Dat is ’regie’. Maar dat ‘tijdje heel goed weten wat je aan het doen bent’, dat is echt heel, heel fijn. Dat is waar we het voor doen. En hoe vaker je de weg terug weet te vinden, hoe beter je de bedrieglijke zijweggetjes leert herkennen en hoe sneller je jezelf weer op koers weet te zetten. Regisseren (de regie voeren) is een werkwoord: je moet er iets voor doen en het is te leren, ook al kost het heel veel oefenen.

Wat ik inmiddels ook zeker weet, is dat je op zijn allerminst je verhaal moet kunnen vertellen om de regie te kunnen voeren. Dat is waar we het best maar  kunnen beginnen. Als je niet uit kunt leggen aan je omgeving dat iets belangrijk voor je is, of waar je naartoe wilt, of waar je grenzen liggen, dan wordt het heel erg lastig om de leiding naar je toe te trekken. En laat daar nou net het grootste probleem liggen voor mensen met ingewikkeld gedrag en complexe situaties: het overgrote deel van hen kan de woorden niet vinden die nodig zijn om duidelijk te maken welke koers er gevaren moet worden, laat staan waarom het op die manier moet (en zelfs als dat wel lukt, dan nog is het moeilijk om te zorgen dat anderen daadwerkelijk luisteren – maar da’s weer een heel ander verhaal).

In de gezondheidszorg hebben we de taal van ziekte leren spreken. We praten over diagnoses en symptomen en behandelingen, en dat zijn hele nuttige dingen als je iemand wil genezen. Alleen gaat ‘regie’ niet over het genezen van een ziekte; het gaat om het leiding geven aan je leven, met ziekte en gezondheid en verdriet en geluk en al het andere dat op je pad komt. Als we willen dat mensen leiding over hun leven gaan nemen, dan kunnen we hen beter helpen om de taal van gezondheid en regie te leren, en niet de taal van stoornissen. Ons zorgstelsel draait om ziekte. Heb ik bijvoorbeeld net iemand geleerd waar zijn mogelijkheden liggen; moet er een beschikking of indicatie verlengd worden en worden alle beperkingen en symptomen weer op tafel gelegd, want anders wordt er geen zorg vergoed. Dat is dan weer drie stappen terug wat betreft de moed die eindelijk verzameld was om het zelf te gaan proberen. Je zult begrijpen dat we best nog een lange weg te gaan hebben met zijn allen, voordat het hele zorgstelsel veranderd is. Maar het kan. Ik ben er van overtuigd dat het kan, omdat ik zie dat een heleboel mensen al willen. Nog lang niet iedereen, maar een heleboel mensen ook wel, en die mensen zijn elkaar langzaam maar zeker aan het vinden, om samen te zoeken naar de weg die ons helpt om te ‘kantelen’ naar een gezondere manier van zorg verlenen en van zorg organiseren.

Met mijn missie hoop ik een beetje bij te dragen. De mensen* met wie ik werk vinden houvast in de woorden die ik hen geef; het helpt hen om te vertellen wat er met en in hen gebeurt, zonder dat ze steeds opnieuw hun traumatische verleden hoeven te vertellen. De mensen* met wie ik werk vinden houvast in de woorden die ik opschreef, om als professionals aan collega’s en verwijzers uit te leggen wat we nu eigenlijk doen, en hoe het kan dat we toch heel doelgericht werken, ook al lijkt het voor anderen soms dat we onszelf verliezen. Woorden bepalen de zorg. De woorden die we kiezen bepalen hoe we naar anderen kijken, en of we ze begrijpen of juist niet. Woorden bepalen de manier waarop we zorg verlenen en de zorg organiseren. Het is tijd voor een andere taal. Met daarbij uiteraard ook andere acties. In mijn boek geef ik woorden aan de manier waarop we bij Uitblinkers hulpverlenen, en omschrijf ik de acties die we ondernemen om heel ingewikkelde en schadelijke situaties toch een gezonde kant op te sturen. Door mensen te helpen de regie over hun leven weer naar zich toe te trekken. Het is mijn manier om bij te dragen aan een nieuwe wereld. Komende maanden ga ik hier meer  over schrijven – ik wil heel graag weten of jullie je ook herkennen in wat ik schrijf, en wat je helpt en wat niet.

Het gaat nog een tijd kosten om het hele systeem om te draaien – we zijn met zijn allen onbedoeld een zijweg ingeslagen die niet echt ergens toe leidt, en we zijn al behoorlijk ver heen. Het is tijd om met hangende pootjes de weg terug te zoeken, zodat we weer een tijdje heel goed weten wat we aan het doen zijn.

Er komt een dag, dan lukt het ons zelfs om de regie over de zorg te voeren.

 

 

* Onderdeel van mijn missie is om de mensen die we helpen aan te duiden als ‘mensen’. Omdat dat precies is wat ze zijn. Omdat het de kloof tussen ‘wij’ en ‘zij’ dicht gooit, precies wat volgens mij nodig is om meer naast elkaar te kunnen staan in de hulpverlening. Mogelijk is het wat verwarrend voor ons als professionals. Dat is dan een beetje pech voor ons, want de mensen die ik mag ondersteunen worden graag als ‘mens’ gezien. En die gaan voor. De context maakt meestal toch wel duidelijk over wie het gaat. En betrap je me erop dat ik toch een keer het woord ‘cliënt’ uitspreek? Dan hoop ik dat je me er op wijst! Oude gewoonten slijten maar moeilijk, en ik ben nog lerende. Dus bij dezen nu vast om begrip en medewerking gevraagd 🙂

 

Vond je dit interessant? Geef je op om Updates te ontvangen van nieuwe berichten! Dat kun je doen door aan de linkerkant je emailadres en je naam in te vullen.

Als psychiatrisch verpleegkundige heeft Maartje Goverde de methode Interactiekracht ontwikkeld om mensen met ingewikkeld gedrag effectiever te kunnen steunen op hun reis naar een schitterend leven. Inmiddels voert ze campagne voor een hoopvolle toekomst voor mensen die hun vertrouwen zijn verloren. Ze is bestuurder van Stichting Uitblinkers, welke is opgericht als onderdeel van haar expeditie naar een nieuwe manier van hulpverlenen, en liefst ook naar een nieuwe maatschappij; eentje waarin iedereen meetelt. Het boek ‘Interactiekracht’ is in de maak. In de loop van 2019 zal gestart worden met scholing en training van hulpverleners. Daarnaast coacht Maartje vanuit Interactiekracht ook professionals in de zorg, leidinggevenden en mantelzorgers. Maartje is te volgen via LinkedIn (Maartje Goverde ), twitter (@UitblinkersNL), facebook (Interactiekracht) en via deze blog.

4 reacties op Hoe woorden onze zorg bepalen

Reageren