Updates

Houding en regie

De zorg staat bol van artikelen over en visies op ‘eigen regie’. Want we zijn in de zorg allemaal voor ‘eigen regie’. Natuurlijk zijn we dat! Wie wil nou niet dat een hulpontvanger zelf zijn eigen leven inricht zoals het hem het beste past? Dus de regie moet naar de hulpontvanger. Waarmee meteen duidelijk wordt dat iemand die zorg nodig heeft, die regie niet automatisch krijgt. Dat heeft natuurlijk met een heleboel verschillende dingen te maken, maar als we goed kijken komt het eigenlijk maar op 2 dingen neer:

  • Organisatie
  • Houding

Organisatie: Zorgorganisaties kunnen helemaal zelf bepalen hoe ze de zorg organiseren als het gaat om meer regie voor de hulpontvanger. Waarom is het dan toch zo moeilijk om het geregeld te krijgen? Omdat we kwaliteit van zorg willen. En kwaliteit betekent in de dagelijkse praktijk: Kijken hoe we zoveel mogelijk risico’s kunnen beperken. Daar zit precies de moeilijkheid: Onze zorgorganisaties in Nederland zijn ingericht op het zoveel mogelijk beheersen van risico’s. Om te kunnen beheersen, moeten alle zorgprocessen goed doorgelicht worden en in strakke protocollen gevangen. Men houdt zich aan de strikte normen van de HACCP, van keurmerken, van op diagnoses gebaseerde behandelingen, van het zelf opgestelde kwaliteitsbeleid waar dan ook een kwaliteitsmedewerker voor moet worden aangesteld (en liefst meerdere). Enzovoorts. Om te bevestigen dat we het goed doen, moet iedereen vervolgens een veelvoud aan vragenlijsten invullen. En zo werd de bureaucratie in de zorg geboren.

Houding: Eigen regie betekent dat mensen zelf hun eigen keuzes maken. En dat doen ze natuurlijk allemaal al. Dus iedereen hééft de regie al zelf! Want ze maken zelf hun keuzes; niet altijd even doordacht of verstandig, maar ze kiezen zelf wat ze doen of niet. Wij hupverleners willen graag dat hulpontvangers verstandige keuzes maken, dus proberen we hen uit te leggen wat ‘verstandig’ is in hun situatie en met hun diagnose. Uren en uren kletsen we op iemand in – als we niet uitkijken – in de hoop dat de ander zal doen wat we adviseren. Goedbedoeld, en tegelijk vaak overbodig. Zeggen dat je voor eigen regie gaat is een klein beetje een illusie, want mensen hebben zelf de regie al. Ze bepalen namelijk zelf wat ze doen; zo is het altijd geweest en zo zal het altijd zijn. We kunnen gedrag van een ander wel beïnvloeden, natuurlijk, maar dat ligt vooral aan onze houding. Mensen doen wat ze doen en er ontstaan pas problemen als wij ze proberen te pushen om dingen te doen die voor hen niet haalbaar zijn. Dan ontstaan weerstanden zoals afhaken, agressie, enzovoorts. Het probleem is niet dat we de ander de regie niet geven; het probleem is dat we in de zorg de regie vaak actief afpakken. Een subtiel tegelijkertijd groot verschil. Regie afpakken betekent dat je weerstand krijgt, vroeg of laat. Soms vroeg (bij mensen met ingewikkeld gedrag vrijwel direct) en soms ook heel laat. Maar de weerstand komt altijd. Zoals mijn persoonlijk God Bruce Springsteen al zei: ‘You can’t tell people anything; you can only draw them in’ (Je kunt mensen niks vertellen; je kunt ze alleen ergens bij betrekken)

Mijn persoonlijke stelregel is dat één keer iets vertellen eigenlijk al genoeg is. Maar: Toe maar; we willen het graag zeker weten, dus laten we alles drie keer uitleggen. Gewoon voor de zekerheid. Als het echt een passend advies is, volgt die ander het echt wel op. Als die ander het niet opvolgt, dan betekent dat dat ons verhaal in zijn situatie niet passend was. Zo simpel is het. Kijk maar naar jezelf: We hebben allemaal onhandige gewoonten waar we liever vanaf willen. Of het nou gaat om roken, teveel eten of drinken, of steeds op de verkeerde man of vrouw vallen. We weten heus wel wat we anders zouden moeten doen. En toch doen we het niet. Dat een vreemde ineens nog een keer vertelt dat we het anders moeten doen verandert natuurlijk weinig. We hebben blijkbaar iets anders nodig.

Bij mensen met ingewikkeld gedrag telt dit nog eens extra: Wed maar, namelijk, dat ze al oneindig vaak hebben gehoord dat ze dingen anders moeten doen. Vaak ook wat ze dan precies anders moeten doen. Steeds hetzelfde herhalen heeft geen zin, dus zullen we moeten kijken wat die ander nodig heeft om andere keuzes te maken. Dat begint bij onderzoeken welke veranderingen die ander zelf nodig vindt. En dat kan bij iedereen anders zijn. Maatwerk, dus. En bereidheid om te accepteren dat die ander dingen doet die wij liever niet willen. Alleen als we de ander zijn eigen gang laten gaan, kunnen we zien wat er voor die ander nodig is om andere keuzes te maken. Maar ‘zijn gang laten gaan’ is ook: risico’s nemen. Mogelijk wordt die ander weer agressief. Of gaat gebruiken. Of verzorgt zichzelf niet goed. Een voorbeeldje ter verduidelijking:

In de TBS kliniek waar ik werkte ontstond een discussie rondom de bladen die op de afdeling lagen: bladen als playboy, nieuwe revue e.d.  Moest dat wel kunnen? Verkrachters die de hele dag naar naakte vrouwen kunnen kijken leek geen goed idee. Aan de andere kant: Hoe kun je iemand bijsturen in zijn gedrag als je alle verleidingen weghaalt? De risicobeheersing won op dat moment. Weg met die bladen, was het devies. Weg met de eigen regie, dus. En weg met de kans om te kijken hoe je een zedendelinquent kunt ondersteunen bij het vertonen van gezond gedrag als hij blootbladen voor zijn neus krijgt. Het gedrag wat om verandering vroeg werd van buitenaf onderdrukt door het weghalen van prikkels. Waardoor we minder zicht hebben op wat er eigenlijk op de onderlaag bij de ander gebeurt. Risicobeheersing maakt soms de risico’s alleen maar groter.

Binnen de (jeugd)psychiatrie speelt nog wat anders: Mensen met ingewikkeld gedrag zijn over het algemeen mensen met een sterk gevoel voor regie. Ontneem hen de regie, en er ontstaat strijd en gedoe. Ondersteun hen in de manier waarop zij de regie naar zich toe proberen te trekken, en er ontstaat samenwerking en groei. Mensen met ingewikkeld gedrag zijn een mooie graadmeter voor ons hulpverleners om te zien of we echt zo goed zijn in het ondersteunen bij de eigen regie. Want zo gestoord is het natuurlijk niet, om zelf te willen bepalen wat er gebeurt.

Eigen regie = Organisatie en Houding, dus. Of eigenlijk vooral houding, want onze houding bepaalt hoe we de hulpverlening willen organiseren. Ben je bereid om risico’s te nemen en voor groei te gaan, of wil je alles strak beheersen?

Mensen nemen hun regie wel; jij en ik hoeven alleen te ondersteunen bij de manier waarop 🙂

# 58

 

Vond je dit interessant? Geef je op om Updates te ontvangen van nieuwe berichten! Dat kun je doen door aan de linkerkant je emailadres en je naam in te vullen.

Maartje Goverde is bestuurder van  Stichting Uitblinkers, een stichting waar mensen met psychiatrische- en gedragsproblemen ondersteuning krijgen. En waar al volgens de principes van Interactiekracht gewerkt wordt. Als psychiatrisch verpleegkundige heeft zij de methode Interactiekracht ontwikkeld om mensen met ‘ingewikkeld gedrag’ beter te kunnen helpen. Dit is ook waarom Stichting Uitblinkers is opgericht. Ze hoopt zo bij te kunnen dragen aan het versnellen van een evolutie die al gaande is. Een evolutie naar een nieuwe GGZ en liefst ook een nieuwe maatschappij waarin iedereen meetelt.  Het boek ‘Interactiekracht’ komt in 2017 uit. In de loop van 2018 zal gestart worden met scholing en training van hulpverleners. Daarnaast coacht Maartje vanuit Interactiekracht ook professionals in de zorg, leidinggevenden en mantelzorgers. Maartje is te volgen via LinkedIn (Maartje Goverde), twitter (@UitblinkersNL), facebook (Interactiekracht) en via deze blog.

Reageren