Updates

Manipulatie

Manipulatie. In mijn carrière van de afgelopen 20 jaar heb ik dit woord veelvuldig voorbij horen komen. Vaak op een afkeurende toon. En altijd over iemand die hulp ontving. ‘Dat is pure manipulatie’ zei een verpleegkundige/ agoog/ psychiater/ psycholoog/ reclasseerder/ voogd/ docent/ familielid (etc) dan. Of ‘Hij / zij manipuleert, hoor! Geloof niet wat-ie zegt!’, of … nou ja, je zult het wel herkennen als je ook in deze zorgwereld rondhuppelt.

Manipulatie

Vooral mensen met het labeltje ‘persoonlijkheidsstoornis’ zijn de klos. Als ik de algemene trend van de werkvloer in de GGZ moet geloven, dan zijn mensen met persoonlijkheidsproblematiek zo’n beetje de belichaming van Het Kwaad; een soort monsters die niets anders doen dan bewust door agressie, emoties, suïcidaliteit of ‘theater’ hun eigen zin afdwingen, waarbij ze over lijken gaan. Dat zal natuurlijk geen hulpverlener hardop zeggen. Ze zullen het zelfs niet in deze termen denken (hoop ik). Maar als je goed luistert naar wat er gezegd wordt – en met welke lading – dan is er niet echt een heel andere conclusie mogelijk.

Nou heb ik veel met persoonlijkheidsproblematiek te maken en één ding weet ik heel zeker: de mensen met wie ik werk, staan niet ‘s ochtends op met het voornemen om die dag ‘hun zin door te drijven’, ongeacht de gevolgen voor een ander. Sterker nog: sowieso is er geen voornemen om hun zin door te drijven. En als helemaal niet over de rug van een ander. Nog sterker: mensen met ingewikkeld gedrag houden zich sowieso niet zo bezig met ‘hun zin krijgen’. Behalve wanneer ze zó ontzettend klem gezet zijn door het leven dat ze iets moeten doen om niet helemaal door te slaan of onderuit te gaan. Ze moeten wel, op zo’n moment. Uit zelfbehoud. Nu zijn dit wel precies de momenten waarop de hulpverlening een verwend klein kind voor zich denkt te zien. Waarmee hun vermoeden van manipulatie direct bevestigd wordt. Als wij hulpverleners ons gemanipuleerd voelen, worden we over het algemeen bijzonder rigide in het niet toegeven aan het gedrag. Of we geven wel toe, maar alleen met heel veel voorwaarden en/ of gepreek. Dingen die de ander dus nog meer klem zetten dan-ie al zat. Het is een selffulfilling prophecy van jewelste. Er is niets zo gekmakend als structureel onbegrip. Als een mens maar lang genoeg in een omgeving zit waar niemand rekening houdt met zijn levensbehoeften en niemand zijn goede intenties ziet, dan loop die mens vast en gaat ‘gek doen’. Dat geldt voor ons allemaal.

Stel je maar eens voor dat je in een wereld leeft met mensen die negeren wat jij zegt. Als je met een probleem zit dat je wilt delen, of dat je niet in je eentje opgelost krijgt, en je merkt dat het probleem steeds groter wordt; dat je steeds dringerder hulp nodig hebt. Stel je eens voor dat de mensen om je heen niet naar je probleem luisteren; gewoon negeren wat je zegt. Helemaal niet in gaan op jouw probleem. En je dus ook niet helpen. Wat doe je dan? Dan probeer je het duidelijk te maken, toch? Stel je eens voor dat nog steeds niemand om je heen luistert; dat anderen alleen maar dingen zeggen die helemaal niets te maken hebben met jouw probleem. Dan ga je proberen het nòg duidelijker uit te leggen, toch? Want je kunt je toch niet voorstellen dat er niemand is die je wil helpen, toch? Maar er luistert nog niemand. En je probeert het nog een keer, maar ze luisteren nog niet. En nog niet. En nog niet en nog niet. En jouw stress loopt op, want ondertussen groeit jouw probleem gewoon door. Het is een beetje zoals wanneer je aan de telefoon door een klantenservice alsmaar met een kluitje in het riet wordt gestuurd, of alsmaar doorverbonden, en nog eens, en nog eens, terwijl jouw kosten oplopen en jouw leven door een kapotte computer ook maar niet verder kan. Dat gevoel. Maar dan 600.000 keer erger want het gaat niet om je computer, maar om onterechte kortingen op je toch-al-zo-magere uitkering, of om je schulden, of je uithuiszetting, of je wegrottende tanden, of het huiselijk geweld bij jou thuis, of je angsten, of je suïcidaliteit, of je hallucinaties. Problemen die de basis van je leven bedreigen.

Dat dus.

Ik ken niemand die zich dan nog normaal blijft gedragen. Ingewikkeld gedrag komt altijd ergens vandaan. Heftige emoties hebben weinig te maken met bewuste manipulatie en alles te maken hebben met klem gezet zijn door het leven. (Okee, er zijn enkele uitzonderingen, maar die ben ik echt alleen maar in de TBS tegen gekomen, en zelfs daar kwam het maar zelden voor). Dus manipulatie? Lijkt me niet.

De ironie is dat hulpverlening wel zo’n beetje alles met manipulatie te maken heeft. Laten we even googlen:

Manipulatie = opzettelijke verandering of beïnvloeding

Opzettelijk beïnvloeden. Dat kan natuurlijk overal. Op allerlei manieren. Wetenschap, om maar wat te noemen, hangt van pure manipulatie aan elkaar: In een lab wordt de hele omgeving aangepast (= gemanipuleerd) om de resultaten van een onderzoek zuiver te kunnen houden. Acupunctuur, bijvoorbeeld, is ook pure manipulatie: bewust met naaldjes iemands gezondheid proberen te beïnvloeden. En laten we maar eerlijk wezen: de hele gezondheidszorg is gebaseerd op manipulatie. Op duizend verschillende manieren proberen we heel bewust, met voorbedachte rade, het leven van anderen te beïnvloeden. En dat is maar goed ook. Dat heet ‘hulp verlenen’.

Dus wees eerlijk: wie manipuleert wie? Zeggen dat mensen met ingewikkeld gedrag manipuleren is je reinste bovenlaag gedrag; met oordelen lekker veilig aan de oppervlakte blijven. Als je verder wilt kijken dan je neus lang is, naar de onderlaag durft te gaan, kun je er niet onderuit dat het de hulpverleners zijn die manipuleren (en gelukkig maar).

Terug naar de mensen met ingewikkeld gedrag. Als iemand zich weer eens ‘moeilijk’ gedraagt; emotioneel wordt, of boos wordt of agressief en jij je gemanipuleerd of machteloos voelt; bedenk dan: ‘Blijkbaar luister ik niet goed naar de ander.’. Zorg dat je je eigen gedrag aanpast, want wat je deed – wat het ook was – werkte blijkbaar niet. Wat je deed werkte niet. Het is tijd om wat anders te proberen. En het is aan ons als hulpverlener om te zoeken naar een andere oplossing. Jij en ik zijn de hulpverleners. Schakel hulp in van collega’s, leidinggevenden, experts of van wie dan ook. Om te leren hoe je het anders kunt doen. Jij bent aan zet. Want die ander?

Die ander zit alleen maar klem.

#37

Vond je dit interessant? Geef je op om Updates te ontvangen van nieuwe berichten! Dat kun je doen door aan de linkerkant je emailadres en je naam in te vullen.

Maartje Goverde is bestuurder van  Stichting Uitblinkers, een stichting waar mensen met psychiatrische- en gedragsproblemen ondersteuning krijgen. En waar al volgens de principes van Interactiekracht gewerkt wordt. Als psychiatrisch verpleegkundige heeft zij de methode Interactiekracht ontwikkeld om mensen met ‘ingewikkeld gedrag’ beter te kunnen helpen. Dit is ook waarom Stichting Uitblinkers is opgericht. Ze hoopt zo bij te kunnen dragen aan het versnellen van een evolutie die al gaande is. Een evolutie naar een nieuwe GGZ en liefst ook een nieuwe maatschappij waarin iedereen meetelt.  Het boek ‘Interactiekracht’ komt in 2017 uit. In de loop van 2018 zal gestart worden met scholing en training van hulpverleners. Daarnaast coacht Maartje vanuit Interactiekracht ook zorgprofessionals en managers. Maartje is te volgen via LinkedIn (Maartje Goverde), twitter (@UitblinkersNL), facebook (Interactiekracht) en via deze blog.

 

2 reacties op Manipulatie

  • Maartje

    Heftig verhaal, en uiteraard kan ik vanuit hier niet een volledig beeld vormen.
    Ik ben het ermee eens dat ons systeem verre van perfect is en het lastige is dat het ondanks alle beperkingen toch een beter systeem is dan vele andere landen hebben (bijvoorbeeld een dictatuur). We hebben als mensheid nog een lange weg te gaan, zowel in het systeem veranderen als ook de manier waarop mensen met elkaar omgaan – daarin zijn we het snel eens.
    Het punt met manipulatie (in dit artikel) is dat het bewust ingezet wordt; dat is een verschil met beïnvloeding zonder dat het bewust is. Daarin zit het verschil tussen uw definitie ervan en de mijne.

  • Richard van Emmerik

    Dag,

    Leuk artikel, het raakt denk ik alleen de kern van het probleem niet. Ik zou eerder het hele probleem willen omdraaien, we zijn allemaal manipulatief, we manipuleren allemaal, juist doordat manipuleren zeer mens eigen is kunnen mensen daardoor in de problemen komen en daar zelfs psychische problemen aan overhouden. Hier spreekt een ervaringsdeskundige die sinds 2000 problemen heeft met deze problematiek en volkomen is vastgelopen doordat psychische druk en manipulatie en groepsdruk door justitie, reclassering en (forensische) psychiatrie op mij geen invloed hebben. Wel heb ik er een post traumatische stressstoornis aan overgehouden, maar na bijna twintig jaar ga jezelf wel leren om met deze problematiek om te gaan.

    Laten we eerst manipulatie nader definiëren omdat in uw artikel manipulatie te breed wordt betekent. Manipulatie is het achterhouden van informatie, dan wel feiten verkeerd weergeven, waarheid niet vertellen weergeven met als doel de ander zo te beïnvloeden dat hij datgene denkt dat jij wilt. Je maakt de ander tot jouw marionet. Nep nieuws is tegenwoordig zeer actueel. Allemaal, behalve ikzelf uiteraard, hebben we geleerd onze CV zo aan te passen dat we goed overkomen bij de sollicitatie, we kennen allemaal de leugens van politici zoals premier Rutte. Als de hoogste baas van Nederland het mag, dan mag iedereen het. U mag de eerste steen gooien als u zich nog nooit schuldig hebt gemaakt aan manipulatie. Manipuleren is wezenlijk onderdeel van ons gedrag, misschien niet makkelijk om toe te geven, maar ik denk dat dit wel zo is.

    Ik heb tien jaar vastgezeten zonder vorm van proces waarbij in de gevangenis psychische behandeling is toegepast. Dit is wettelijk niet toegestaan. Een dergelijke situatie kan alleen ontstaan met instemming van de rechter en advocaat. Mijn familie en ex-partner zijn bij deze zaak betrokken, dus die zijn evenzeer op de hoogte van mijn situatie. Volgens deskundigen ‘moet ik de regie uit handen geven’ en daarvoor is extreem psychisch lijden toegepast en manipulatie. Dit bijna twintig jaar lang, dit met instemming van de advocaat. In 2012 ben ik vrijgelaten, onherroepelijk uit tbs ontslagen. Maar omdat ik geen eerlijk proces heb gehad is ook dit vonnis van enkele waarde waarbij de juristen en deskundigen het spelletje van Ludwig Wittgenstein ook kennen. een aantal mensen hebben een luciferdoosje met daarin een kevertje. Iedereen verteld hoe zijn of haar kevertje eruit ziet, maar niemand mag bij de ander i het doosje kijken.Zolang je de procedures volgt kun je een zaak jarenlang blijven rekken zonder dat iemand naar de ware aard van de zaak kijkt.

    Dit dossier kon in 2012 niet gesloten worden, wat ik mij in 2012 niet realiseerde (ik dacht justitie de hoop had opgegeven dat ik ooit zou gaan meewerken).Hoe kun je ervoor zorgen dat iemand zijn recht niet kan halen? Zorgen dat iemand alleen staat, als je alleen staat heb je geen rechten. Gezien het feit dat zowel de rechter als de advocaat ingestemd hebben met een psychische behandeling dat niet door de wet bekrachtigd is, sta ik dus alleen. De reclassering is vervolgens achter de schermen mijn persoonlijke levenssfeer gaan beïnvloeden, via mijn werk en later ook bij mijn sociale contacten. Uiteindelijk ben ik naar Frankrijk gevlucht en ook daar hebben ze mij weten te vinden. Het is volstrekt helder dat er uitsluitingsregels worden toegepast, sprake is van marginalisatie en het in het isolement houden van mijn persoon. Bijna twintig jaar lang heb ik keer op keer op keer kunnen waarnemen dat welwillende mensen, die het goed met mij voorhebben zich schuldig maken aan manipulatie op het moment dat reclassering/ justitie met hen in gesprek is geweest. Kaar op keer op keer blijken goede mensen hun medewerking te verlenen aan manipulatie, groepsdruk. Ik weet ook met welk verhaal justitie/reclassering komt; ‘hij moet het goed maken met zijn familie’, wat voldoende blijkt te zijn om mensen te overtuigen. Dat ik zo mijn redenen heb is niet meer belangrijk, juist datgene wat besproken moet worden, wordt niet besproken. Ik heb keer op keer het Milgram experiment bevestigd kunnen zien.

    Door beïnvloeding van justitie/reclassering ben ik in een ptss geraakt, ben alles wat ik sinds 2012 heb opgebouwd weer kwijt. Ik had een mooi ingericht huis, ik had een vast contract, een sociaal netwerk opgebouwd, ik ben nu dakloos, geen inkomen, geen zorgverlening, niets meer dan mijn vriendin die in Frankrijk woont en schoonouders die mijn situatie met lede ogen aanzien. Met andere woorden, als u niet met ons meewerkt, veroordelen wij u tot armoede, veroordelen wij u tot een sociaal isolement en zullen wij voorkomen dat u uw leven op poten kunt zetten. Mensen kunnen gevangenisstraf krijgen, een boete, alternatieve straf, we hebben ook nog psychische behandeling als iemand niet wil meewerken waarvoor ik overigens goede redenen heb. Een van die dingen is dat ik manipuleren in mijn persoonlijke levenssfeer een onwenselijk verschijnsel vind, waarvan ik de grens stel tussen mij en de ander. Wat men in de samenleving als normaal ervaar, wens ik niet in mijn persoonlijke levenssfeer. Ik heb met eigen ogen kunnen zien hoe een manipulatieve behandeling is uitgelopen op een sneeuwbaleffect, met Kafkiaanse toestanden als resultaat.

    Wij manipuleren allemaal, ik denk dat er veel mensen in de problemen zitten door manipulatief gedrag van anderen, gedrag dat zeer mens eigen is. De rechter en advocaat hebben in dit geval een groot probleem, ik zwicht nooit voor psychisch leed toebrengen en je moet van goede huizen komen wil je mij manipuleren. Het wordt hoog tijd dat dit natuurlijke gedrag ter discussie wordt gesteld

Reageren