Updates

Manipulatie

Manipulatie. In mijn carrière van de afgelopen 20 jaar heb ik dit woord veelvuldig voorbij horen komen. Vaak op een afkeurende toon. En altijd over iemand die hulp ontving. ‘Dat is pure manipulatie’ zei een verpleegkundige/ agoog/ psychiater/ psycholoog/ reclasseerder/ voogd/ docent/ familielid (etc) dan. Of ‘Hij / zij manipuleert, hoor! Geloof niet wat-ie zegt!’, of … nou ja, je zult het wel herkennen als je ook in deze zorgwereld rondhuppelt.

Manipulatie

Vooral mensen met het labeltje ‘persoonlijkheidsstoornis’ zijn de klos. Als ik de algemene trend van de werkvloer in de GGZ moet geloven, dan zijn mensen met persoonlijkheidsproblematiek zo’n beetje de belichaming van Het Kwaad; een soort monsters die niets anders doen dan bewust door agressie, emoties, suïcidaliteit of ‘theater’ hun eigen zin afdwingen, waarbij ze over lijken gaan. Dat zal natuurlijk geen hulpverlener hardop zeggen. Ze zullen het zelfs niet in deze termen denken (hoop ik). Maar als je goed luistert naar wat er gezegd wordt – en met welke lading – dan is er niet echt een heel andere conclusie mogelijk.

Nou heb ik veel met persoonlijkheidsproblematiek te maken en één ding weet ik heel zeker: de mensen met wie ik werk, staan niet ‘s ochtends op met het voornemen om die dag ‘hun zin door te drijven’, ongeacht de gevolgen voor een ander. Sterker nog: sowieso is er geen voornemen om hun zin door te drijven. En als helemaal niet over de rug van een ander. Nog sterker: mensen met ingewikkeld gedrag houden zich sowieso niet zo bezig met ‘hun zin krijgen’. Behalve wanneer ze zó ontzettend klem gezet zijn door het leven dat ze iets moeten doen om niet helemaal door te slaan of onderuit te gaan. Ze moeten wel, op zo’n moment. Uit zelfbehoud. Nu zijn dit wel precies de momenten waarop de hulpverlening een verwend klein kind voor zich denkt te zien. Waarmee hun vermoeden van manipulatie direct bevestigd wordt. Als wij hulpverleners ons gemanipuleerd voelen, worden we over het algemeen bijzonder rigide in het niet toegeven aan het gedrag. Of we geven wel toe, maar alleen met heel veel voorwaarden en/ of gepreek. Dingen die de ander dus nog meer klem zetten dan-ie al zat. Het is een selffulfilling prophecy van jewelste. Er is niets zo gekmakend als structureel onbegrip. Als een mens maar lang genoeg in een omgeving zit waar niemand rekening houdt met zijn levensbehoeften en niemand zijn goede intenties ziet, dan loop die mens vast en gaat ‘gek doen’. Dat geldt voor ons allemaal.

Stel je maar eens voor dat je in een wereld leeft met mensen die negeren wat jij zegt. Als je met een probleem zit dat je wilt delen, of dat je niet in je eentje opgelost krijgt, en je merkt dat het probleem steeds groter wordt; dat je steeds dringerder hulp nodig hebt. Stel je eens voor dat de mensen om je heen niet naar je probleem luisteren; gewoon negeren wat je zegt. Helemaal niet in gaan op jouw probleem. En je dus ook niet helpen. Wat doe je dan? Dan probeer je het duidelijk te maken, toch? Stel je eens voor dat nog steeds niemand om je heen luistert; dat anderen alleen maar dingen zeggen die helemaal niets te maken hebben met jouw probleem. Dan ga je proberen het nòg duidelijker uit te leggen, toch? Want je kunt je toch niet voorstellen dat er niemand is die je wil helpen, toch? Maar er luistert nog niemand. En je probeert het nog een keer, maar ze luisteren nog niet. En nog niet. En nog niet en nog niet. En jouw stress loopt op, want ondertussen groeit jouw probleem gewoon door. Het is een beetje zoals wanneer je aan de telefoon door een klantenservice alsmaar met een kluitje in het riet wordt gestuurd, of alsmaar doorverbonden, en nog eens, en nog eens, terwijl jouw kosten oplopen en jouw leven door een kapotte computer ook maar niet verder kan. Dat gevoel. Maar dan 600.000 keer erger want het gaat niet om je computer, maar om onterechte kortingen op je toch-al-zo-magere uitkering, of om je schulden, of je uithuiszetting, of je wegrottende tanden, of het huiselijk geweld bij jou thuis, of je angsten, of je suïcidaliteit, of je hallucinaties. Problemen die de basis van je leven bedreigen.

Dat dus.

Ik ken niemand die zich dan nog normaal blijft gedragen. Ingewikkeld gedrag komt altijd ergens vandaan. Heftige emoties hebben weinig te maken met bewuste manipulatie en alles te maken hebben met klem gezet zijn door het leven. (Okee, er zijn enkele uitzonderingen, maar die ben ik echt alleen maar in de TBS tegen gekomen, en zelfs daar kwam het maar zelden voor). Dus manipulatie? Lijkt me niet.

De ironie is dat hulpverlening wel zo’n beetje alles met manipulatie te maken heeft. Laten we even googlen:

Manipulatie = opzettelijke verandering of beïnvloeding

Opzettelijk beïnvloeden. Dat kan natuurlijk overal. Op allerlei manieren. Wetenschap, om maar wat te noemen, hangt van pure manipulatie aan elkaar: In een lab wordt de hele omgeving aangepast (= gemanipuleerd) om de resultaten van een onderzoek zuiver te kunnen houden. Acupunctuur, bijvoorbeeld, is ook pure manipulatie: bewust met naaldjes iemands gezondheid proberen te beïnvloeden. En laten we maar eerlijk wezen: de hele gezondheidszorg is gebaseerd op manipulatie. Op duizend verschillende manieren proberen we heel bewust, met voorbedachte rade, het leven van anderen te beïnvloeden. En dat is maar goed ook. Dat heet ‘hulp verlenen’.

Dus wees eerlijk: wie manipuleert wie? Zeggen dat mensen met ingewikkeld gedrag manipuleren is je reinste bovenlaag gedrag; met oordelen lekker veilig aan de oppervlakte blijven. Als je verder wilt kijken dan je neus lang is, naar de onderlaag durft te gaan, kun je er niet onderuit dat het de hulpverleners zijn die manipuleren (en gelukkig maar).

Terug naar de mensen met ingewikkeld gedrag. Als iemand zich weer eens ‘moeilijk’ gedraagt; emotioneel wordt, of boos wordt of agressief en jij je gemanipuleerd of machteloos voelt; bedenk dan: ‘Blijkbaar luister ik niet goed naar de ander.’. Zorg dat je je eigen gedrag aanpast, want wat je deed – wat het ook was – werkte blijkbaar niet. Wat je deed werkte niet. Het is tijd om wat anders te proberen. En het is aan ons als hulpverlener om te zoeken naar een andere oplossing. Jij en ik zijn de hulpverleners. Schakel hulp in van collega’s, leidinggevenden, experts of van wie dan ook. Om te leren hoe je het anders kunt doen. Jij bent aan zet. Want die ander?

Die ander zit alleen maar klem.

#37

Vond je dit interessant? Geef je op om Updates te ontvangen van nieuwe berichten! Dat kun je doen door aan de linkerkant je emailadres en je naam in te vullen.

Maartje Goverde is bestuurder van  Stichting Uitblinkers, een stichting waar mensen met psychiatrische- en gedragsproblemen ondersteuning krijgen. En waar al volgens de principes van Interactiekracht gewerkt wordt. Als psychiatrisch verpleegkundige heeft zij de methode Interactiekracht ontwikkeld om mensen met ‘ingewikkeld gedrag’ beter te kunnen helpen. Dit is ook waarom Stichting Uitblinkers is opgericht. Ze hoopt zo bij te kunnen dragen aan het versnellen van een evolutie die al gaande is. Een evolutie naar een nieuwe GGZ en liefst ook een nieuwe maatschappij waarin iedereen meetelt.  Het boek ‘Interactiekracht’ komt in 2017 uit. In de loop van 2018 zal gestart worden met scholing en training van hulpverleners. Daarnaast coacht Maartje vanuit Interactiekracht ook zorgprofessionals en managers. Maartje is te volgen via LinkedIn (Maartje Goverde), twitter (@UitblinkersNL), facebook (Interactiekracht) en via deze blog.

 

Reageren