Updates

Oprecht of onecht

Om goede hulp te verlenen hoor je contact te kunnen maken met het binnenste van de ander. Het verschil kunnen zien tussen wat iemand doet en wat er bij diegene van binnen gebeurt. Dat valt nog niet mee. Mensen met ingewikkeld gedrag zijn hun hele leven lang getraind in het aftasten van wat er bij een ander van binnen gebeurt. Buitenkant en binnenkant. Bovenlaag en onderlaag. Ze prikken er zo doorheen. Dat is ook logisch want mensen met ingewikkeld gedrag hebben in een hard leven geleerd dat wat mensen zeggen en wat ze doen, twee hele verschillende dingen zijn. Hun bullshit-radar prikt zo door mooie praatjes heen. In de omgang met mensen met ingewikkeld gedrag moeten we vóór alles eerlijk en oprecht zijn. Anders gaat hun radar af en haken ze af, letterlijk of figuurlijk. Om eerijk en oprecht te zijn, moeten we onszelf goed kennen. Onze eigen nukken en kuren. Onze eigen emoties. Onze eigen pijnplekken. En da’s best lastig.

Het fijne van hulpverlenen is dat je zo lekker met anderen bezig kunt zijn. Het kan verleidelijk zijn om de ander met zijn problemen als een fenomeen te zien dat helemaal niks met onszelf te maken heeft. Maar dat is niet zo; het herstelproces van de ander hangt samen met ons eigen persoon. Zeker in de GGZ is dat zo. Hulpontvangers zijn voor een groot deel afhankelijk van het gegeven of de persoon die tegenover ze zit zowel professioneel als menselijk is. Kennis en contact maken; daar draait het om. Wij hulpverleners gedragen ons soms alsof we beter weten hoe een ander in elkaar zit, dan die ander zelf. Dat is natuurlijk niet zo. Sterker nog: de ander heeft van binnen veel meer kennis over wat voor hem of haar goed is, dan wij ooit kunnen ontdekken aan de buitenkant. Die ander is vaak zo uit balans dat hij niet meer weet hoe bij die kennis te komen. Maar het zit er wel. Niemand weet zo goed hoe zijn leven is gelopen, of wat er bij hem van binnen gebeurt, als de persoon om wie het gaat.  Dat weet ik en jij weet het hoogstwaarschijnlijk ook. Nu is er een categorie collega’s (je kent ze vast wel) die dit allemaal niet echt snappen. En als zo iemand dan ook nog de hulpverlenerstaal goed kent, dan kan dat voor hulpontvangers een groot probleem worden. Heb je als hulpontvanger ineens iemand tegenover je die niet snapt wat hij moet doen, maar precies de goede woorden (of eigenlijk: foute woorden) kent om jou totaal onderuit te halen, de verantwoordelijkheid onderhuids jouw kant op te schuiven en zichzelf helemaal vrij te spelen. Henk was zo’n collega.

Henk was een aardige vent. Een man met een guitige lach in zijn ogen, een bourgondische buik en al een heel aardig eind op weg naar zijn pensioen. Henk deed me altijd een beetje aan een vrolijke tuinkabouter denken, ook al had hij geen baard of puntputs en was hij ook niet klein. Henk had ‘een bak ervaring’ en wist precies te zeggen wat nodig was om over te komen als een professional, beladen met ervaring en kennis. Prima kerel, die Henk. Maar na verloop van tijd begonnen kleine dingen op te vallen. Dossiers kwamen niet in orde, ondanks herhaaldelijk verzoek. En veel zorgelijker: contact met hulpontvangers kwam niet op gang. Henk ging in een stoel achterover hangen en zei: ‘Vertel maar.’. Voor een heleboel mensen is dat prima, natuurlijk. Maar bij mensen met ingewikkeld gedrag werkt dat niet. Als mensen zelf de kern van hun probleem konden verwoorden, dan hadden ze geen ingewikkeld gedrag nodig om hun emoties en spanningen kwijt te raken, te ontwijken of te onderdrukken. Henk bleef achterover hangen en steeds de bal in het gesprek terugleggen bij betreffende hulpontvangers. En zij gingen door met vermijden, onderdrukken, boos worden, middelen gebruiken, nog meer vermijden. Henk vertelde dat hij geen enkele moeite had met dit gedrag (hij was tenslotte zeer ervaren) en wist in mooie termen te beschrijven welke symptomen ‘nu eenmaal’ bij de diagnose van betreffende persoon hoorde. Hij zei herhaaldelijk dat dit gedrag ‘nu eenmaal’ de keuze van de hulpontvanger was. En wist zo alle verantwoordelijkheid bij de hulpontvanger te leggen. Die juist zo hard ondersteuning nodig had. We hebben herhaaldelijk geprobeerd om met Henk in gesprek te gaan. Hoe meer wij dat wilden, hoe meer Henk begon te ontwijken. Bij de ene collega vertelde hij verhalen over de andere collega. Onwaarheden, ook. De andere collega ontweek hij helemaal; een gesprek aangaan hoorde niet in zijn repertoire. Er begon onrust te ontstaan in het team. Wij besloten de touwtjes aan te trekken; blijven ontwijken kan niet met zo’n doelgroep.

Naarmate de vraag om een gesprek opliep, liep ook Henk zijn eigen ingewikkelde gedrag op. De verhalen werden geheimen, collega’s kregen de opdracht het voor zich te houden ‘en er geen last van te hebben’. Voor anderen was Henk niet te vangen. Hij reageerde niet op telefoontjes of emails. Tegen de tijd dat hij er echt niet meer onderuit kon, verdween Henk. Een andere baan. Het verbaasde helemaal niemand, geloof ik. Voor ons was dat helemaal prima. Iemand die niet naar zichzelf kan kijken wil je niet in een team voor zo’n kwetsbare doelgroep. Pas naderhand bleek hoe heftig Henk was geweest. Zijn onware verhalen heeft hij ook tegen enkele hulpontvangers verteld, die we net een klein beetje warriger, afweziger of wantrouwiger aantroffen dan we ze aan Henk hadden toevertrouwd. Genoeg om te zien; niet genoeg om hard aan te tonen. Een schrijnende constatering.

Ik denk nog weleens aan Henk. Hij was zo’n duidelijk voorbeeld van waar het mis kan gaan en hoe subtiel het verschil kan zijn tussen oprecht en onecht. Hoeveel makkelijker zou het zijn geweest om met elkaar te kunnen praten, de lucht te klaren en samen te werken. Henk maakt duidelijk hoe snel een situatie ingewikkeld wordt als een collega het contact op de onderlaag niet aan kan gaan. Ik denk ook nog wel eens aan zijn volgende werkplek; met jeugd en multiproblem gezinnen. Niet te vaak, want ik word verdrietig van de gedachte aan de schade die hij bij deze kwetsbare groep kan doen. Zonder dat het op zal vallen. Niet voor niks had hij het al vier decennia vol gehouden in de zorg.

Want het was echt een aardige vent. Eén die mooie verhalen kon vertellen, ook.

#23

Vond je dit interessant? Geef je op om Updates te ontvangen van nieuwe berichten! Dat kun je doen door aan de linkerkant je emailadres en je naam in te vullen.

Maartje Goverde is bestuurder van  Stichting Uitblinkers, een stichting waar mensen met psychiatrische- en gedragsproblemen ondersteuning krijgen. En waar al volgens de principes van Interactiekracht gewerkt wordt. Als psychiatrisch verpleegkundige heeft zij de methode Interactiekracht ontwikkeld om mensen met ‘ingewikkeld gedrag’ beter te kunnen helpen. Dit is ook waarom Stichting Uitblinkers is opgericht. Ze hoopt zo bij te kunnen dragen aan het versnellen van een evolutie die al gaande is. Een evolutie naar een nieuwe GGZ en liefst ook een nieuwe maatschappij waarin iedereen mee telt.  Het boek ‘Interactiekracht’ komt in 2017 uit. In de loop van 2018 zal gestart worden met scholing en training van hulpverleners. Daarnaast coacht Maartje vanuit Interactiekracht ook zorgprofessionals en managers. Maartje is te volgen via LinkedIn (Maartje Goverde), twitter (@UitblinkersNL), facebook (Interactiekracht) en via deze blog.

 

 

 

2 reacties op Oprecht of onecht

Reageren