Updates

Willen of kunnen

Willen en kunnen. Of eigenlijk: niet willen en niet kunnen. Wil iemand zich niet normaal gedragen, of kan-ie het niet? Die vraag komt met enige regelmaat voorbij in de (jeugd-)GGZ. Vooral over mensen met ingewikkeld gedrag. Het lijkt een super belangrijke vraag. Want als iemand niet kan, tja… dan kan-ie er natuurlijk niks aan doen. Aan de chaos, of het ingewikkelde of misschien zelfs heel grensoverschrijdende gedrag. En als iemand simpelweg niet wil, nou ja… da’s natuurlijk een heel ander verhaal.

Vol overgave storten we ons dan op het beargumenteren van het antwoord. ‘Hij kan niet hoor, want…’, hoor je dan, ‘…het is deel van zijn problematiek/ hij doet zo hard zijn best/ hij neemt zich anders voor/ zet zich zo in/ heeft er zelf veel last van/ voelt zich schuldig/ heeft het gewoon niet in de gaten/ maakt steeds opnieuw afspraken…’, enzovoorts. Of juist: ‘Hij wil gewoon niet hoor, want…. hij laat zich niet aanspreken/ is berekenend/ manipulatief/ doet het expres/ zet het gedrag bewust in/ neemt zijn verantwoordelijkheid niet/ is eigenwijs/ het kan hem gewoon niks schelen…’, enzovoorts.

Als iemand niet kan, dan kun je het ‘m eigenlijk allemaal niet aanrekenen, die chaos en dat heftige gedrag. Dan moeten we er vooral rekening mee houden, het verdragen en diegene heel erg veel stutten en steunen om toch zoveel mogelijk deel te kunnen nemen aan gewone dagelijkse dingen. Het is eigenlijk vooral een beetje sneu en we moeten vooral begrip en medeleven hebben. Prima. Wat mij betreft zijn begrip en steun hele goede dingen.

Maar als iemand gewoon niet wil, tja, dan is het toch allemaal een beetje zijn eigen schuld en hoeven we er eigenlijk ook niet echt veel rekening mee te houden. Toch? Dan kunnen we ons meer gaan richten op ‘straffen en belonen’. Laat ‘m de gevolgen van zijn gedrag maar ervaren. We hoeven het gedrag ‘niet te pikken’; de verantwoordelijkheid ligt bij die ander. Het is immers zijn probleem. We zeggen natuurlijk niet: ‘Eigen schuld, dikke bult’. Maar onze redenaties lijken er soms toch verdacht veel op. Want als het die ander gewoon niet kan schelen wat de gevolgen zijn voor zijn omgeving, waarom zouden wij als omgeving ons dan druk maken over de gevolgen voor die ander zelf? Als we echt willen; als we echt goed ons best doen, dan kunnen we onszelf er nog wel toe zetten om de ander te motiveren, overtuigen, stimuleren om zich anders te gaan gedragen. Maar vaak steken we de tijd er niet in. Soms omdat we die niet hebben. Evenzovaak lijkt het onbegonnen werk, of hebben we het voor ons idee wel lang genoeg geprobeerd. ‘Nu is het klaar’ denken we dan. Of ‘We gaan stoppen met trekken aan een dood paard.’.

Het is een interessante discussie. Wil-ie niet of kan-ie niet? Het lijkt zo’n heldere vraag. Zo lekker duidelijk; bijna een routebeschrijving: ‘Kan-ie niet dan gaan we rechtsaf; wil-ie niet dan gaan we naar links’.

De praktijk is wat minder duidelijk. Ik bedoel: iemand met een antisociale persoonlijkheidsstoornis, daarvan wordt al snel gedacht: ‘Die wil niet’. Maar is dat echt zo? Want die antisociale persoonlijkheidsstoornis, daar heeft-ie natuurlijk zelf ook niet om gevraagd. Het is niet zo dat een kind denkt: ‘Laat ik eens lekker een persoonlijkheidsstoornis ontwikkelen’. Een kind ontwikkelt dat door allerlei omstandigheden. En als het dan zover is; als-ie ècht doorontwikkeld is naar een stevige stoornis, dan heeft-ie het maar te doen met zijn persoonlijkheid. Niet echt een ‘hij wil het gewoon zo’-verhaal, toch? Dus wat is ‘willen’ dan helemaal? En daarbij: Ik ken genoeg mensen die eigenlijk afgeschreven werden als ‘die wil niet’, terwijl ze het na een behoorlijke investering juist heel erg graag bleken te willen. En te kunnen. En ook nog te doen.

Het blijft bijzonder hoe het werkt: als we er niet in geloven, lukt het ook niet. Niet dat alles een kwestie van geloof is natuurlijk. Maar als we geloven dat iemand niet wil, dan komt het er niet uit. Als we geloven dat iemand het niet kan ook niet, trouwens. Wat meteen mijn punt duidelijk maakt: Als we er van uitgaan dat het er niet in zit – om welke reden dan ook – gaat het er zeker niet uit komen. Als we er van uit gaan dat het er wel in zit, komen we een stuk verder. Dat is de macht van de hulpverlening.

Niet dat alles opgelost is als we maar geloven dat het kan, natuurlijk. Als het zo simpel was, dan was de hele psychiatrie niet nodig. Zou het leed in de wereld een stuk minder zijn. En de zorg een stuk goedkoper. Maar helaas, zo simpel is het dus niet. Andersom is wel waar: als we er niet in geloven, dan krijgen we het ook zeker niet voor elkaar. Zo simpel is het dan weer wel.

Mensen met ingewikkeld gedrag willen en kunnen meer dan op het eerste gezicht lijkt. Het is vooral een vraag van ‘hoe?’. Hoe krijgen we de motivatie naar boven bij iemand die zo teleurgesteld en beschadigd is door het leven dat z’n persoonlijkheid er door is veranderd? Hoe zorgen we dat iemand mee kan in de maatschappij terwijl er een aantal dingen zijn die enorm beperken? Het is een zoektocht. Bij de ene persoon langer; bij de andere korter. Mensen met een onderzoekende geest vinden meer mogelijkheden dan mensen die zich blind staren op beperkingen. Wij hulpverleners kunnen dus maar beter een onderzoekende geest hebben.

Als wij de mogelijkheden zien, komt de ander vanzelf in beweging.

# 53

Vond je dit interessant? Geef je op om Updates te ontvangen van nieuwe berichten! Dat kun je doen door aan de linkerkant je emailadres en je naam in te vullen.

Maartje Goverde is bestuurder van  Stichting Uitblinkers, een stichting waar mensen met psychiatrische- en gedragsproblemen ondersteuning krijgen. En waar al volgens de principes van Interactiekracht gewerkt wordt. Als psychiatrisch verpleegkundige heeft zij de methode Interactiekracht ontwikkeld om mensen met ‘ingewikkeld gedrag’ beter te kunnen helpen. Dit is ook waarom Stichting Uitblinkers is opgericht. Ze hoopt zo bij te kunnen dragen aan het versnellen van een evolutie die al gaande is. Een evolutie naar een nieuwe GGZ en liefst ook een nieuwe maatschappij waarin iedereen meetelt.  Het boek ‘Interactiekracht’ komt in 2017 uit. In de loop van 2018 zal gestart worden met scholing en training van hulpverleners. Daarnaast coacht Maartje vanuit Interactiekracht ook professionals in de zorg, leidinggevenden en mantelzorgers. Maartje is te volgen via LinkedIn (Maartje Goverde), twitter (@UitblinkersNL), facebook (Interactiekracht) en via deze blog.

 

Reageren